Stop UMTS angst!

De meest gehoorde misverstanden omtrent UMTS

2006-06-22T16:33:00.000+01:00

De meest gehoorde misverstanden over UMTS

1. Nederland heeft de hoogste blootstellingslimieten van Europa

Dit is niet juist. Nederland volgt, net als de meeste landen in Europa, de Europese aanbevelingen ten aanzien van blootstellingslimieten van elektromagnetische velden. Deze limieten zijn opgesteld door de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP). Er zijn slechts enkele landen die hierin een andere afweging hebben gemaakt en strengere limieten kennen. Dit zijn België, Italië, Zwitserland, Luxemburg en Polen. De meeste andere Europese landen volgen net als Nederland de ICNIRP-limieten. Sommigen hebben minder strenge of zelfs helemaal geen limieten. Op de website van de World Health Organization (WHO) vindt u een overzicht van alle landen in Europa met daarbij informatie over gehanteerde limieten. Overigens is het wel verklaarbaar waar dit misverstand vandaan komt. Een jaar voordat de ICNIRP in 1998 zijn aanbevelingen heeft uitgegeven, kwam de Gezondheidsraad met een advies aan de Nederlandse regering om bepaalde limieten te hanteren. Deze limieten liggen (om goed onderbouwde wetenschappelijk redenen) voor het frequentiegebied waar mobiele telefonie in werkt, wat hoger dan de ICNIRP-limieten. De regering heeft vanwege de internationale harmonisatie echter besloten de Europese richtlijn te volgen waarin de strengere ICNIRP limieten zijn overgenomen. Dit zijn de op dit moment in Nederland gehanteerde limieten.

2. UMTS werkt met een gepulst signaal en is daardoor gevaarlijk

Dit is niet correct. Ten eerste werkt UMTS niet met een gepulst signaal (een signaal dat in een bepaald patroon steeds weer aan en uit gaat), maar met een continu signaal. Bij UMTS is er constant verbinding met de gebruiker. Door aan elke gebruiker een code toe te kennen, kunnen meerdere gebruikers gelijktijdig en toch onafhankelijk van elkaar via één kanaal communiceren. GSM werkt wel min of meer met een pulssignaal; elke gebruiker krijgt een bepaald tijdslot toegewezen en zo kunnen (maximaal 8) gebruikers opeenvolgend gebruik maken van één kanaal. Dit in- en uitschakelen van gebruikers geeft een bepaald patroon dat door sommigen als ?gepulst? wordt bestempeld.Zowel gepulste radiogolven als niet-gepulste radiogolven zijn ongevaarlijk, zolang de blootstelling onder de geldende blootstellinglimieten blijft. Een aantal onderzoeken heeft gekeken naar hoe de verschillende radiogolven het menselijk lichaam beïnvloeden. Geen van deze onderzoeken heeft bewezen dat deze radiogolven gezondheidsrisico?s opleveren.

3. Er zijn kankergevallen die aan UMTS kunnen worden toegeschreven

Dit is niet juist. De wetenschap heeft daar geen bewijzen voor gevonden. Er word al heel lang en wereldwijd onderzoek gedaan naar de vraag of radiogolven kanker kunnen veroorzaken. Sommige onderzoeken claimen dat dit inderdaad het geval is. De Gezondheidsraad, het belangrijkste en onafhankelijke adviesorgaan van de overheid, bekijkt alle onderzoeken om in te schatten of er sprake is van goed, wetenschappelijk onderbouwd, onderzoek en of de geclaimde resultaten stand kunnen houden. Uit de studies van de Gezondheidsraad blijkt dat er geen enkel bewijs overeind blijft dat radiogolven kanker kunnen veroorzaken. Onderzoeken die dat claimen zijn niet goed uitgevoerd of de resultaten zijn verkeerd berekend. Onderzoeken die wel goed zijn uitgevoerd tonen geen van alle een verband aan tussen radiogolven en het ontstaan van kanker. Met andere woorden, er is niet aangetoond dat radiogolven van bijvoorbeeld GSM of UMTS kanker veroorzaakt. De aanwijzingen die er zijn, zijn juist dat er geen verband bestaat. De Gezondheidsraad geeft regelmatig een Jaarbericht uit waarin zij verslag doet van haar studies naar de meest recente onderzoeken. Download het Jaarbericht 2005 van de Gezondheidsraad.Radiogolven zijn daarin heel anders dan bijvoorbeeld röntgen- en gammastraling die wel schadelijk zijn. Deze vormen van straling worden gekenmerkt door extreem hoge frequenties en zijn zeer energierijk. Dit soort straling kan schade toebrengen aan het DNA en daarmee kanker veroorzaken. Radiogolven hebben een veel lagere frequentie en een veel lagere energie-inhoud en kunnen dat soort effecten niet veroorzaken.

4. Hoe meer UMTS-antennes er komen, hoe meer elektromagnetische velden er komen waaraan we worden blootgesteld

Dit is niet correct. Het aantal antennes is niet bepalend voor de sterkte van elektromagnetische velden. De sterkte wordt bepaald door het zendvermogen van een bepaalde installatie. Hoe groter het bereik van een zender, des te groter ook het vermogen moet zijn. Bij UMTS wordt gebruik gemaakt van een klein bereik. Het zendvermogen is laag, waardoor de elektromagnetische velden ook laag zijn, lager dan bij GSM.

5. Er komen 50.000 UMTS-antennes in Nederland

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen een antenne en een antenne-installatie. Een antenne-installatie is de mast die bijvoorbeeld op een dak staat. Voor UMTS hangen daarin over het algemeen drie antennes die elk een derde deel van een cirkel om de antenne heen bestrijken. Er zijn in Nederland ongeveer 16.000 antenne-installaties voor GSM en 3.500 antenne-installaties voor UMTS. Een antenne-installatie bestaat meestal uit drie antennes, waardoor er op dit moment ongeveer 58.000 antennes voor mobiele telecommunicatie in Nederland geplaatst zijn.Omdat het vermogen van UMTS kleiner is dan dat van GSM is het aantal antennes dat nodig is voor een dekkend UMTS-netwerk groter dan voor een GSM-netwerk. Daardoor zullen er ook meer antennes voor UMTS nodig zijn. Het grootste deel van deze UMTS-antennes zal echter geplaatst worden op of bij de al geplaatste GSM antenne-installaties. Hierdoor zal de toename van het aantal antenne-installaties beperkt blijven. Er zullen dus voor UMTS naar schatting uiteindelijk zo?n 20.000 installaties zijn waarin in totaal inderdaad zo?n 60.000 antennes zullen hangen. Overigens is het de verwachting dat met de introductie van UMTS, GSM als techniek zal verdwijnen. Hierdoor zullen ook de 16.000 GSM-antenne-installaties uiteindelijk verdwijnen.

6. De elektro-gevoeligen hebben last van UMTS

Er zijn mensen die beweren dat ze gezondheidsklachten hebben als gevolg van bijvoorbeeld een UMTS-mast die op hun flat staat. Hoewel de klachten van deze mensen niet ontkend kunnen worden, heeft de wetenschap nog geen bewijs kunnen vinden dat de radiogolven die door de antennes worden opgewekt de oorzaak zijn van de klachten. Zowel de Wereldgezondheidsorganisatie als de Nederlandse Gezondheidsraad zijn deze mening toegedaan.In 2003 is voor het eerst (door TNO) wetenschappelijk onderzocht of het welbevinden van mensen beïnvloed kan worden door blootstelling aan een UMTS- of GSM-signaal. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat bij blootstelling aan een UMTS-signaal proefpersonen zich minder goed voelden. Opvallend was echter dat dit verband bij GSM niet werd gevonden. Terwijl één van de onderzoeksgroepen juist bestond uit mensen die beweerden gezondheidsklachten te hebben als gevolg van blootstelling aan GSM-signalen (ten tijde van het onderzoek was UMTS nog niet in gebruik in Nederland).De belangrijkste manier om te kijken of het gevonden resultaat overeind blijft is het onderzoek te laten herhalen door andere onderzoekers. Als dan hetzelfde gevonden wordt is dat een sterke aanwijzing dat het resultaat echt is. Zo?n replicatie-onderzoek is inmiddels uitgevoerd in Zwitserland. De resultaten van dit onderzoek zijn inmiddels bekend. De resulataten liegen er niet om! Deze stellen dat de UMTS-signalen niet schadelijk kunnen zijn (er is geen enkel effect gevonden, terwijl er een hogere en langere blootstelling van UMTS velden is gebruikt). Overigens heeft de Wereldgezondheidsorganisatie eind 2005 laten weten dat wat haar betreft ?elektro-sensibiliteit? niet gezien moet worden als een aandoening, maar als een verzameling symptomen. De organisatie roept artsen op klachten van ?elektro-sensibelen? serieus te nemen, maar zich bij de behandeling te richten op de klachten zelf, in plaats van op de neiging elektromagnetische velden te vermijden.

7. Er komt steeds meer 'elektrosmog' in onze omgeving

Dit is niet juist. Met de term ?elektrosmog? bedoelt men meestal de totale sterkte van alle elektromagnetische velden in de normale woonomgeving. Het is echter een misverstand dat de totale veldsterkte de afgelopen jaren hoger zou zijn dan voorheen.Ondanks de komst van allerlei nieuwe toepassingen zoals magnetrons, televisies, mobiele telefonie, draadloos internet etc., neemt de totale veldsterkte in onze dagelijkse leefomgeving niet toe. De belangrijkste reden: door met nieuwe en slimmere technieken efficiënter gebruik te maken van de beschikbare ruimte kan er veel meer met minder vermogen. De afstanden die antennes moeten overbruggen zijn door het lagere vermogen kleiner geworden, waardoor er wel meer antennes noodzakelijk zijn, maar de hoeveelheid ?elektrosmog? is hierdoor niet toegenomen.

8. UMTS is breedbandig internet dus geeft het sterkere elektromagnetische velden dan GSM

Dit is onjuist. UMTS gebruikt niet meer bandbreedte dan GSM. Het maakt wel gebruik van slimmere technieken die ervoor zorgen dat er veel meer informatie in de beschikbare bandbreedte gestopt kan worden. UMTS maakt dus gewoon efficiënter gebruik van de bandbreedte. Daarnaast is het uitgezonden vermogen van een UMTS-zender circa 2,5 maal lager dan van een GSM-zender. De gemiddelde veldsterkte van UMTS is dan ook lager dan van GSM. De gemiddelde veldsterkte van een GSM-antenne die in huis gemeten wordt is minder dan 1 Volt/meter. Bij een UMTS-antenne is dit minder dan 0,5 Volt/meter. Ter vergelijking; de Europese blootstellingsnormen voor GSM zijn 41 en 58 Volt/meter en voor UMTS 61 Volt/meter.

StopUMTS grossiert in baarlijke nonsens en kwalijke fabels!

2006-06-13T15:29:00.000+01:00

De afgelopen week konden we weer veel lezen over UMTS. Aanleiding voor een nieuwe publiciteitsgolf was het Zwitserse onderzoek dat op 6 juni verscheen: UMTS bleek geen enkel effect te hebben op het welbevinden van mensen. Nogal wiedes, zou ik willen zeggen. Wanneer komt er nu eindelijk eens een eind aan alle misverstanden over UMTS? Het bontst maakten de gedreven strijders van StopUMTS het ook ditmaal weer. Zij schoffelden het – goed uitgevoerde – onderzoek van Achermann c.s. onmiddellijk onder het tapijt. Het onderzoek ging uit van kortdurende blootstelling terwijl wij allen permanent worden blootgesteld aan deze ‘straling’, aldus StopUMTS. Bovendien was er toch dat Oostenrijkse onderzoek dat wel degelijk effecten aantoonde?

Ik begin met die laatste bewering. Het door StopUMTS bedoelde onderzoek van Hutter c.s. lijdt aan precies dezelfde statistische mankementen als het veelbesproken TNO-onderzoek uit 2003. Door het niet uitvoeren van de vereiste statistische correctie krijgt het toeval ruim baan. Van die nalatigheid plukken we nu nog altijd de wrange vruchten – het bleek de katalysator van veel onrust. Maar er is ook een belangrijk verschil met het TNO-onderzoek: anders dan StopUMTS beweert toont (ook) dit Oostenrijkse onderzoek helemaal geen significant verband tussen UMTS en gezondheidsklachten aan. Sterker nog: het onderzoek geeft sterke aanwijzingen voor het omgekeerde, namelijk dat radiogolven zoals die in woningen worden gemeten géén invloed hebben op het welzijn of de nachtrust van mensen, ook niet bij langdurige blootstelling.

Dan over de aard van het beestje. Informatie verzenden door de lucht door middel van radiogolven doen we al ruim honderd jaar. Wat betreft effecten op de gezondheid verschilt UMTS niet van GSM, niet van radio en niet van televisie. Als radiogolven schadelijke effecten zouden hebben, dan zou de wijde omgeving van Lopik (ofwel het leeuwendeel van de Randstad) al veertig jaar met klachten kampen. De Nederlandse UHF-televisiezenders hebben vermogens van 300.000 tot 1 miljoen Watt per tv-kanaal. Van die kanalen heeft een zendertoren er twee of drie. Toepassing van de kwadratenwet laat zien dat op tientallen kilometers afstand de veldsterkte van een tv-zender vergelijkbaar is met die van een basisstation voor mobiele communicatie op enkele honderden meters.

Er is maar één effect en dat is thermisch, ofwel warmte. Er is niet één deugdelijk uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt dat er andere effecten zouden bestaan. Het voert wat ver om alle 1186 onderzoeken uit het bestand van de Wereldgezondheidsorganisatie te bespreken. Laten we hier volstaan met de constatering dat zij na grondige studie van al deze onderzoeken tot dezelfde conclusie komt: geen gezondheidseffecten te verwachten; niet op de korte en niet op de lange termijn; niet door kortstondige en niet door langdurige blootstelling.

Fabeltjes lijken de discussie over UMTS te domineren. Een voorbeeld uit het AD van 5 december 2005 zoals geciteerd door StopUMTS: “Onlangs zijn mijn man en ik getest op straling. Via meting. We bleken nog steeds een ontzettend hoge dosis in ons lijf te hebben.” Dit is onversneden pseudo-wetenschap. Radiogolven worden niet opgeslagen in het lichaam en dus is het niet mogelijk om achteraf te meten waaraan iemand is blootgesteld. Mensen die dergelijke metingen uitvoeren zijn charlatans. Wat me brengt bij de mijns inziens kwalijkste uitwas van dit wijdverbreide misverstand: die mensen die proberen geld te verdienen aan de angst van anderen. Mensen worden 'doorgemeten' aan de hand van niet bestaande principes en grond van deze dubieuze metingen worden hen – voor grof geld – beschermingsmiddelen verkocht. Middelen die ofwel niet werkzaam zijn, ofwel zinloos. Deze praktijk doet denken aan de vooral vroeger veel voorkomende praktijken van 'aardstralendeskundigen' die na een hocus-pocusonderzoek stralingswerende kastjes probeerden te slijten.

Websites als StopUMTS presenteren wetenschappelijke nonsens en maken hiermee mensen ten onrechte bang. Wat onderzoek wel aantoont is dat sommige mensen van deze angst ook echt ziek worden. Ik eindig mijn brief met een verzuchting. Wàs het maar zo dat radiogolven zoals die voor mobiele communicatie worden gebruikt ook een niet-thermisch effect hebben op het menselijk lichaam. Er zou een wereld aan nieuwe principes voor diagnose en behandeling opengaan. Helaas zullen we het in de gezondheidszorg zonder moeten doen.

dr. ing. Hugo Kroeze,

Universitair Medisch Centrum Utrecht

UMTS-hysterie

2006-05-08T11:49:00.000+01:00

UMTS-hysterie

Het zou minister Hoogervorst en de Gezondheidsraad sieren als ze hardop zeggen dat angst voor straling van UMTS-masten je reinste waanzin is

Simon Rozendaal

Nederland is in de ban van de UMTS-angst. Er zijn diverse actiegroepen tegen de plaatsing van UMTS-masten, mensen ketenen zich vast aan gebouwen, gemeenten weigeren mee te werken.

Het is je reinste waanzin. Er zijn honderden wetenschappelijke onderzoeken uitgevoerd naar de gevolgen voor de gezondheid van GSM-, UMTS-straling en mobiele telefoons. De Wereldgezondheidsorganisatie constateerde dat de overgrote meerderheid geen enkel gezondheidseffect kon vaststellen. Onderzoeken die iets anders suggereerden, waren ondeugdelijk uitgevoerd.

Het kan ook niet anders. Zowel het Universal Mobile Telecom System als het Global System for Mobile Communication ondersteunen mobiel bellen met behulp van zogeheten elektromagnetische straling. Pas boven een bepaalde grens (ultraviolet) is deze straling in staat om veranderingen in een atoom te bewerkstelligen, het zogeheten ioniseren. Niet-ioniserende straling zoals het licht van een gloeilamp of de straling van een GSM- dan wel UMTS-mast kan in het lichaam alleen maar een lokale en zeer geringe temperatuurverhoging teweeg brengen.

Met andere woorden, er is sprake van UMTS-hysterie. Het zou zowel de Gezondheidsraad als VVD-minister Hans Hoogenvorst van Volksgezondheid sieren als ze dit eens hardop zouden zeggen. Deze ongefundeerde commotie is pas slecht voor de volksgezondheid.

Publicatiedatum: 22 december 2005
http://www.elsevier.nl/opinie/commentaar-artikel/asp/artnr/78996/index.html

Er komt alsnog een umts-mast aan de Marijkesingel in Barendrecht.

2006-04-22T10:23:00.000+01:00

BARENDRECHT - Er komt alsnog een umts-mast aan de Marijkesingel in Barendrecht. Dat heeft het gemeentebestuur donderdag besloten.
Dit betekent dat KPN de mast alsnog kan plaatsen. Het college ziet geen wettelijke mogelijkheid om de eerdere intrekking van de verleende bouwvergunning te handhaven. De gemeenteraad had vorig jaar unaniem om die intrekking gevraagd.
Ook is onlangs een klacht van een omwonende, over de mogelijke gezondheidsrisico?s van de mast, door de commissie voor bezwaarschriften ongegrond verklaard.
Tijdens de bezwarenprocedure speelden de mogelijke schadelijke gevolgen van umts-masten voor de volksgezondheid een belangrijke rol. Zowel de voorzieningenrechter als de commissie voor de bezwaarschriften besteedden hier in hun uitspraak en advies aandacht aan. Er is nog nooit wetenschappelijk onomstotelijk aangetoond dat umts-masten schadelijke gevolgen hebben voor de volksgezondheid.
KPN heeft altijd geweigerd om naar een alternatieve locatie te zoeken voor de mast.
BARENDRECHT - Er komt alsnog een umts-mast aan de Marijkesingel in Barendrecht. Dat heeft het gemeentebestuur donderdag besloten.
Dit betekent dat KPN de mast alsnog kan plaatsen. Het college ziet geen wettelijke mogelijkheid om de eerdere intrekking van de verleende bouwvergunning te handhaven. De gemeenteraad had vorig jaar unaniem om die intrekking gevraagd.
Ook is onlangs een klacht van een omwonende, over de mogelijke gezondheidsrisico?s van de mast, door de commissie voor bezwaarschriften ongegrond verklaard.
Tijdens de bezwarenprocedure speelden de mogelijke schadelijke gevolgen van umts-masten voor de volksgezondheid een belangrijke rol. Zowel de voorzieningenrechter als de commissie voor de bezwaarschriften besteedden hier in hun uitspraak en advies aandacht aan. Er is nog nooit wetenschappelijk onomstotelijk aangetoond dat umts-masten schadelijke gevolgen hebben voor de volksgezondheid.
KPN heeft altijd geweigerd om naar een alternatieve locatie te zoeken voor de mast.

Factsheet 20 april 2006 Wereld Gezondheids Organisatie

2006-04-21T08:33:00.000+01:00

20-04-06 Nieuw Factsheet van de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO)

Elektromagnetische overgevoeligheid is geen aandoening. Symptomen komen niet door elektromagnetische velden

Het is niet wetenschappelijk bewezen dat Elektromagnetische Overgevoeligheid wordt veroorzaakt door elektromagnetische velden, zo blijkt uit een publicatie van de World Health Organisation ( WHO).

Elektromagnetische Overgevoeligheid is een verzamelnaam voor zeer uiteenlopende gezondheidsklachten, zoals jeuk, hartkloppingen, moeheid, duizeligheid en spijsverteringsproblemen. Het is geen officiële medische aandoening en er zijn geen duidelijke criteria om de diagnose te stellen. Steeds vaker klagen mensen over gezondheidsaandoeningen, die veroorzaakt zouden worden door blootstelling aan elektromagnetische velden van bijvoorbeeld GSM- en UMTS-zendmasten. Volgens de WHO bestaan hier echter geen aanwijzingen voor.

Onderzoeken
Er zijn diverse onderzoeken gedaan waarbij proefpersonen zijn blootgesteld aan dezelfde elektromagnetische velden als waaraan deze mensen hun klachten toeschreven. Doel van deze experimenten was het uitlokken van de klachten onder gecontroleerde wetenschappelijke omstandigheden. Geen van deze onderzoeken hebben volgens de WHO aangetoond dat er een verband bestaat tussen elektromagnetische overgevoeligheidssymptomen en blootstelling aan elektromagnetische velden.

Conclusie
De Wereld Gezondheidsorganisatie onderschrijft de ernst van het probleem. De symptomen bestaan, maar mogen niet aan elektromagnetische velden worden toegeschreven.

Behandeling
De WHO adviseert artsen om zich bij de behandeling van de symptomen vooral te richten op de klinische verschijnselen om zo de focus van de patiënt op vermijding van het elektromagnetische veld, te verleggen. Mensen met langdurige klachten moeten door gespecialiseerde artsen worden behandeld, zowel op lichamelijke als op psychische gronden.

Bron: WHO, 20 maart 2006

Reactie op kritische opmerkingen op www.stopUMTS.nl

2006-04-20T08:18:00.000+01:00

memo
van: H. Kroeze
aan: drs. E. Goes
datum: 9 december 2005
Reactie op kritische opmerkingen op www.stopUMTS.nl naar aanleiding van een
artikel in Tubantia dd. 24 november 2005 onder de titel 'de wetenschapper weet
het zeker'.

1 ... bevatten wetenschappelijke onzin en propageren
pseudo-wetenschap ...
Ik heb in mijn presentatie gesteld dat vele websites zoals stopumts.nl dat doen.
Stopumts grossiert inderdaad in wetenschappelijke onzin, waarvan hierna enkele
voorbeelden. Pseudo-wetenschap stond er vroeger ook veel op (aardstralen, cloudbusters,
sungazing en dergelijke) of verwees daarnaar, maar kennelijk is de site
recent enigszins opgeschoond van deze materie.
Enkele voorbeelden van wetenschappelijke onzin:

Op de pagina over het Tubantia artikel staat \alle epidemiologische ... en
provocatie onderzoeken tonen schade aan". Ik verwijs slechts naar Dolk
et al. (1997) voor een negatieve epidemiologische studie en naar Wilen et al.
(2006) voor een negatieve provocatie studie. Zo zijn er talloos veel meer
voorbeelden te vinden in de recente literatuur die helemaal geen biologisch
eect, laat staan gezondheidsschade aantonen. Ik ben in mijn voordracht
kort ingegaan op het werk van Christensen et al. (2005); Lonn et al. (2005);
Krause et al. (2004); Haarala et al. (2005); Tahvanainen et al. (2004) en
Besset et al. (2005) die allen geen eect rapporteren.

citaat van stopumts.nl: \De straling van VHF en UKW laat nauwelijks
energie achter in het menselijk lichaam. Als je aan de voor- en achterzijde
van een mens meet, dan is er geen verschil."
Dit is volslagen nonsense, radiogolgen van 100 MHz FM-radio en 500 MHz
UHF televisie worden nu juist prima door het lichaam geabsorbeerd, zij het
met wat grotere penetratiediepte. Hier wordt nuttig gebruik van gemaakt
bij verschillende medische toepassingen (zie bijvoorbeeld Kroeze et al. (2001)).
Op 100 MHz is de penetratiediepte 76 mm, op 500 MHz is dat 50 mm
(bron: http://niremf.ifac.cnr.it/tissprop/). Dit betekent dat op deze diepte
70% van de 'straling' is geabsorbeerd en in warmte omgezet, na 300 mm
(ongeveer de dikte van een mens) is dat 98% op 100 MHz en 99,7% op
500 MHz. Er komt dus op deze frequenties vrijwel niets door een mens
heen.

Het is zelfs zo dat de blootstellingsnormen tussen 10 MHz en 500 MHz aanmerkelijk
lager zijn gekozen (zie guur 1), omdat het menselijk lichaam deze
frequenties zo goed absorbeert. In dit frequentiegebied liggen de genoemde
omroepzenders.
citaat van stopumts.nl: \We hebben 60 jaar gezond en wel met gewone radio
en TV geleefd. Als die meer stralen dan een zendmast, dan is er niks aan
de hand. Helemaal mis!"
Deze conclusie (helemaal mis) slaat nergens op. Met name het signaal van
de UHF-omroepzenders is goed te vergelijken met het GSM signaal. De
UHF frequentieband ligt tussen 400 MHz en 800 MHz, de lage GSM band
zit rond 900 MHz. De Nederlandse UHF televisiezenders hebben vermogens
van 300 tot 1000 kW(erp) per TV-kanaal, waarvan er twee of drie aanwezig
zijn per zendertoren. Eenvoudige toepassing van de kwadraten wet toont
aan dat op tientallen kilometers afstand de veldsterkte van een TV-zender
vergelijkbaar is met die van een basisstation op 400 m afstand.
Zowel in Engeland (Dolk et al., 1997) als in Nederland (Van Ass and Van de
Weerdt, 2005) is onderzocht of er rond omroepzendertorens meer kanker
voorkomt; dat is niet het geval. Rond de omroeptoren te Markelo bleken
er zelfs minder kankergevallen voor te komen dan op grond van statistiek
verwacht mag worden (Van Ass and Van de Weerdt, 2005).
citaat van stopumts.nl: \Tevens is een groot verschil dat ouderwetse TVen
radiozenders een ongepulst signaal verzenden, terwijl GSM,DECT en
UMTS zenders een gepulst signaal verzenden. Gepulste signalen zijn veel
schadelijker gebleken dan ongepulste signalen."
In tegenstelling tot wat hier wordt beweerd is het TV-signaal ook sterk
'gepulst' (het synchronisatiesignaal en de colorburst, maar ook bij scherpe
helderheidsovergangen en t.b.v. het teletext signaal). Omdat het TV-signaal
een veel grotere bandbreedte (4 MHz) heeft dan het GSM-signaal (0.2 MHz)
kun je zelfs stellen dat het TV-signaal 20 keer zo sterk 'gepulst' is. Het
UMTS-signaal is helemaal niet 'gepulst' in de zin dat de data-overdracht
amplitude gemoduleerd zou zijn, dit is in tegendeel fase-gemoduleerd en is
daardoor vergelijkbaar met de omroep FM-zenders.
Er is ook nooit aangetoond dat gemoduleerde signalen een biologisch signi-
cant eect hebben in vergelijking met niet-gemoduleerde signalen (Foster
and Repacholi, 2004). Een dergelijk eect kan ook alleen bestaan als er
op celniveau een detectie-mechanisme aanwezig zou zijn en dat is uiterst
onwaarschijnlijk, zeker voor fase- of frequentie-modulatie.
citaat van stopumts.nl:"Men neme een ballon gevuld met zout water als
model voor een menselijk hoofd of lichaam, men zet er een GSM telefoon
naast en meet, afhankelijk van de blootstellingsduur hoe warm het water
wordt. ... (dit is) is verre van een geschikt model voor het menselijk hoofd
en de hersenen ..."
Dit is een karikatuur van de wijze waarop de fabrikanten van mobiele telefoons
hun producten bemeten. Om te beginnen wordt er geen ballon gebruikt,
maar een kunststof halfmodel van het hoofd, waarvan de maten
nauwkeurig voorgeschreven zijn: het zogenaamde Speci c Anthropomorphic
Mannequin (SAM) model. Dit wordt gevuld met een vloeistof die zo is
samengesteld dat de di-electrische eigenschappen overeenstemmen met die
van spier- en hersenweefsel. Dit SAM hoofd wordt op z'n kant naast een mobiele
telefoon geplaatst en in de vloeistof wordt een robot-gestuurde meetprobe
bewogen (zie www.dasy4.com/dasypro.html). In zorgvuldige modelstudies
is aangetoond dat de metingen in het SAM-model altijd een overschatting
zijn van de waardes in een anatomisch correct hoofd (Beard et al.,
2006). Dit geldt ook voor hoofden van kinderen en is getest met het mobieltje
naast het oor en voor het oog (Keshvari and Lang, 2005).

2 ... pseudo-wetenschap ...
Wie in Google met de trefwoorden 'GSM' en 'aardstralen' zoekt krijgt een lijst
met tientallen sites waarop de meest baarlijke nonsense wordt verkocht. Een citaat
van www.heliotrooppraktijk.nl: \Om de nadelige gevolgen van onze 'beschavingsproducten'
op te heen, werd de Elektro Smog Corrector ontwikkeld. Het werkingsprincipe
daarvan is als volgt; Ons levenssysteem werkt optimaal bij een
elektromagnetische klok van 7,8 pulsen per seconde, de Schumann-resonantie van
het natuurlijke aardmagnetische veld. Die natuurlijke elektromagnetische klok
regelt heel uiteenlopende activiteiten in ons lichaam en stemt ze harmonisch op
elkaar af."
Het is een volstrekt raadsel wat het aardmagnetisch veld te maken zou hebben
met radiogolven van omroepzenders en/of mobiele communicatie systemen. Laat
staan dat je die zou kunnen opheen door ergens een apparaatje neer te zetten.
Het begrip 'Schumann-resonantie' is onbekend in de serieuze wetenschap.
Zoals gezegd is de hoeveelheid pseudo-wetenschap op stopumts aanmerkelijk
afgenomen, toch is er nog wel een treend voorbeeld van te vinden. Zo wordt
er geciteerd uit een artikel in het Algemeen Dagblad van 5 december 2005: \ ...
Onlangs zijn mijn man en ik getest op straling. Via meting. We bleken nog steeds
een ontzettend hoge dosis in ons lijf te hebben." (mijn cursivering).
Dit is onversneden pseudo-wetenschap. Electromagnetische (EM) golven worden
niet opgeslagen in het lichaam, daarvoor is geen enkel mechanisme bekend. Hieruit
volgt dat het niet mogelijk is achteraf te meten waaraan iemand is blootgesteld
geweest. Mensen die dergelijke metingen uitvoeren zijn charlatans.
Opmerkelijk is dat dezelfde personen die deze \hoge dosis in (hun) lijf hebben"
vertellen dat zij slapen \onder een deken waarin metaal is verwerkt. Achter de
gordijnen van het raam dat uitkijkt op de (antenne), hangt aluminiumfolie." Op
zich zijn dit maatregelen die EM golven heel eectief afschermen. Echter \het
helpt nauwelijks". De enige logische conclusie die hieruit getrokken kan worden
is, dat de klachten die deze mensen hebben dus niet veroorzaakt kunnen worden
door EM golven, want het wegnemen van de veronderstelde oorzaak neemt de
klachten niet weg.

3 ... kwakzalverij ...
Bovenstaand voorbeelden van pseudo-wetenschap duiden ook op een inke dosis
kwakzalverij op de 'electro-smog' websites. Mensen worden 'doorgemeten' aan
de hand van niet bestaande principes en op grond van deze dubieuze metingen
worden hen beschermings- en afschermings middelen verkocht die ofwel niet
werkzaam zijn, danwel zinloos zijn. Aan deze middelen worden gezondheids claims
gekoppeld en er worden forse prijzen voor gevraagd. Dit vertoont grote overeenkomst
met de vroeger veel -en helaas nog steeds- voorkomende praktijken van 'aardstralen
deskundigen'. Deze lieden stellen eerst met 'metingen' gevaarlijke aardstralen
vast en verkopen vervolgens een beschermend kastje of iets dergelijks.
Goede voorbeelden van deze praktijken met betrekking tot EM velden zijn te
vinden op de website www.medivation.nl. Hierop worden onder anderen kastjes
-die in een stopcontact gestoken moeten worden- te koop aangeboden (voor
49,50 euro) die \biologische systemen (beschermen tegen) ... schadelijke straling,
die teweeggebracht wordt door microgolfketens ... tv- en radarstations ... radioen
telefoonapparatuur". Uit meting blijkt dat deze kastjes in het geheel niet
werkzaam zijn, wat fysisch gezien ook onmogelijk is. Wel kon worden vastgesteld
dat deze kastjes electrisch onveilig zijn.

4 ... alleen thermische eecten ...
Er wordt gesuggereerd dat ik alleen maar op thermische eecten ben ingegaan.
Dit wordt wellicht enigszins ingegeven door het Tubantia artikel, maar in mijn
presentatie ben ik uitgebreid op ingegaan op niet-thermische eecten. Ik heb
Adair (2003) geciteerd, die heeft aangetoond bij blootstelling aan EM velden
van 100W=m2 de van nature aanwezige endogene ruis in het lichaam niet wordt
overschreden. Ook andere mechanismen van beinvloeding van cellen en moleculen
kan Adair (2003) bij deze blootstelling op basale fysische gronden uitsluiten;
Challis (2005) komt tot dezelfde conclusie.
Bij blootstelling aan 100W=m2 vindt er echter geheid verwarming plaats. Ik heb
aan de hand van Van Leeuwen et al. (1999) laten zien dat er nauwelijks verwarming
plaatsvindt ten gevolge van een mobiele telefoon (GSM met maximaal
vermogen), laat staan dat enige opwarming ooit het gevolg zou kunnen zijn van
een basisstation. Hieruit volgt dat, als er al een direct eect van RF-golven op
levende cellen is, dit gebeurt bij blootstellingen die direct sterke verwarming
veroorzaken. Als dat zo is, dan merk je dat onmiddellijk en bovendien wordt de
bevolking hiertegen door de normen al afdoende beschermd (zie guur 1).
Bovendien, als er enig niet-thermisch gezondheidseect van radiofrequente EMgolven
zou zijn, dan zouden mensen bij wijze van spreken dood moeten neervallen
van zonlicht. Licht is evengoed een electromagnetische golf, echter met een veel
hogere frequentie en dus een veel hogere foton-energie. De evolutie van de mens
bewijst echter dat zonlicht onschadelijk is.

5 ... \wetenschappers" die zeker wisten dat de aarde plat was ...
Stopumts vergelijkt mij met wetenschappers die dit beweerden. Wie dat waren
is mij echter niet bekend. Ik meen te weten dat de Griek Eratosthenes al in de
derde eeuw voor Christus de omtrek van de aarde bepaalde -waaruit volgt dat
deze rond is- en dat Magelhaen al in 1520 het empirisch bewijs leverde door rond
de wereld te zeilen. Er zijn wel kerkvorsten geweest die dogmatisch bepaalden
dat de aarde het middelpunt van het zonnestelsel was. Er waren enkele niet door
(bij)geloof gehinderde wetenschappers (Copernicus en Galilei) voor nodig om het
tegendeel te poneren.

Overigens zou ik het niet wagen mij met Copernicus en Galilei te vergelijken; die
kwamen zelf, op grond van waarneming, tot een revolutionair nieuw inzicht. Ik
baseer mijn oordeel eenvoudig op de bestaande en zeer omvangrijke wetenschappelijke
literatuur.

Als ik een betere vergelijking mag maken, dan kies ik voor de rol van het meisje
in het sprookje 'De nieuwe kleren van de keizer' van H.C. Andersen. Die riep wat
niemand anders nog durfde te zeggen. Namelijk dat de keizer, die was wijsgemaakt
dat zijn prachtige nieuwe kleren onzichtbaar waren voor personen die heel erg dom
waren, helemaal geen kleren aan had en in zijn blote kont liep.

Zo vind ik het passend af en toe eens hardop te zeggen dat het onzin is dat
GSM en/of UMTS masten gevaarlijk zouden zijn en dat websites als stopumts
wetenschappelijke nonsense presenteren en hiermee de bevolking ten onrechte
bang maken. Ook waarschuw ik voor de 'vrije jongens' die hier een slaatje uit
proberen te slaan met oplichterspraktijken

6 ... in opdracht van Monet ...
Er wordt zonder enige onderbouwing gesuggereerd dat ik, kennelijk tegen betaling,
in \opdracht van MoNet ... het hele land doorreis". Voor zover men ingaat op
ad hominem argumenten, kan ik melden dat dit onjuist is. Ik heb in februari 2005,
op verzoek van de voorzitter, een presentatie gegeven voor de commissie beheerszaken
van de gemeenteraad van Amersfoort. Daar heb ik niets voor gekregen,
niet eens een reiskostenvergoeding (ik woon niet in Amersfoort).
In november 2005 heb ik een presentatie voor enkele journalisten in Zwolle gegeven.
Dit was op verzoek van MoNet. Ik ontvang daar geen enkel honorarium voor, in
dit geval wel een reiskostenvergoeding. Ook mijn werkgever ontvangt geen vergoeding
van MoNet of een van de mobiele netwerkoperators.

7 ... averechts eect ...
De presentatie in Amersfoort heeft mij met gemengde gevoelens over het niveau
van de gemeentepolitiek vervuld. Men vraagt een burger een presentatie voor te
bereiden en een hele avond aan het onderwerp te besteden om vervolgens zonder
enig behoorlijk argument op de reeds betrokken stellingen te blijven. Een raadslid
vertrouwde mij zelfs toe het geheel met mij eens te zijn, maar dat de achterban
het nu eenmaal anders ziet. Het wordt mij droef te moede als ik zie hoe deze
volksvertegenwoordigers zich laten gijzelen door hun kiezers.

Dhr. Oereins (CDA) meende een fout in mijn conclusies met betrekking tot
het Naila onderzoek te zien. Hij stelt dat ik de lage kanker-incidentie in de nietblootgestelde
groep niet mag vergelijken met het (twee maal hogere) regionaal
gemiddelde (zie guur 2). Het probleem is, dat niet ik die vergelijking in eerste
instantie maak, maar dat de auteurs van het betreende artikel dat doen. Als zij
de kankerincidentie in de blootgestelde groep mogen vergelijken met het regionaal
gemiddelde, dan zie ik niet in waarom ik dat niet zou mogen doen voor een groep
die 400 meter verderop woont. Dat het moeilijk te verklaren valt dat het voor
deze groep zoveel lager uitvalt ben ik geheel met Oereins eens, maar dit toont
mijns inziens aan dat de conclusie van de auteurs voor de blootgestelde groep
eveneens onhoudbaar is.

Het is niet vast te stellen of de populatie waarin het regionaal gemiddelde is
vastgesteld nu wel of niet is beinvloed door EM-golven uit een basisstation. Waarschijnlijk
is dit een oud getal, dus pre-GSM tijdperk. Maar ook als je aanneemt
dat dat niet zo is, dan volgt uit de verdeling tussen 'blootgesteld' (binnen 400
meter van het basisstation) en 'niet-blootgesteld' (400 tot 1000 meter van het
basisstation) dat -bij constante bevolkingsdichtheid- 16% van de gehele populatie
'blootgesteld' is en 84% 'niet-blootgesteld' is. Ook in dit geval wordt het regionaal
gemiddelde dus voornamelijk bepaald door de niet-blootgestelde groep.
Als dus de verhoogde kanker-incidentie in de blootgestelde groep uitsluitend
wordt toegeschreven aan de aanwezigheid van een basisstation, dan kan je niet
volhouden dat het toeval is dat de niet-blootgestelde groep juist beschermd lijkt.
Ik meen mij te herinneren deze argumenten met Oereins besproken te hebben,
maar dat is hij kennelijk vergeten.

Voor commentaar op dit stuk houd ik mij aanbevolen.
dr.ing. H. Kroeze
afd. Radiotherapie
Universitair Medisch Centrum Utrecht

Uit deze tekst mag geciteerd worden met bronvermelding.
Referenties

Adair R K 2003 Biophysical limits on athermal eects of RF and microwave
radiation Bioelectromagnetics 24 39{48
Beard B, Kainz W, Onishi T, Iyama T, Watanabe S, Fujiwara O, Wang J, Bit-
Babik G, Farone A, Wiart J, Christ A, Kuster N, Lee A, Kroeze H, Siegbahn M,
Keshvari J, Abrishamkar H, Stuchly M, Simon W, Manteuel D and Nikoloski
N 2006 Comparisons of computed mobile phone induced SAR in the SAM
phantom to that in anatomically correct models of the human head IEEE
Transactions on Electromagnetic Compatibility accepted for publication

Besset A, Espa F, Dauvilliers Y, Billiard M and Seze R de 2005 No eect on
cognitive function from daily mobile phone use Bioelectromagnetics 25 102{
108
Challis L J 2005 Mechanisms for interaction between rf elds and biological tissue
Bioelectromagnetics Supplement 7 98{105
Christensen H C, Schuz J, Kosteljanetz M, Skocgaard Poulsen H, Boice J D,
McLauglin J K and Johansen C 2005 Cellular telephones and risk for brain
tumours Neurology 64 1189{1195
Dolk H, Elliot P, Shaddick G, Walls P and Thakrar B 1997 Cancer incidence
near radio and television transmitters in Great Britain. II. All high power
transmitters American Journal of Epidemiology 145 10{17
Foster K R and Repacholi M H 2004 Biological eects of radiofrequency elds:
does modulation matter? Radiation Research 162 219{225
Haarala C, Bergman M, Laine M, Revonsuo A, Koivisto M and Hamalainen H
2005 Electromagnetic eld emitted by 902 MHz mobile phone shows no eects
on children's cognitive function Bioelectromagnetics Supplement 7 S114{
S150
Keshvari J and Lang S 2005 Comparison of radio frequency energy absorption in
ear and eye region of children and adults at 900, 1800 and 2450 MHz Physics
in Medicine and Biology 50 4355{4369
Krause C M, Haarala C, Sillanmaki L, Alanko K, Revonsuo A, Laine M and
Hamalainen H 2004 Eects of electromagnetic eld emitted by cellular phones
on the EEG during an auditory memory task: a double blind replication study
Bioelectromagnetics 25 33{40
Kroeze H, Van de Kamer J B, De Leeuw A A C and Lagendijk J J W 2001
Regional hyperthermia applicator design using FDTD modelling Physics in
Medicine and Biology 46 1919 { 1935
Lonn S, Ahlbom A, Hall P, Feychting M and the Swedish Interphone Study Group
2005 Long-term mobile phone use and brain tumour risk American Journal of
Epidemiology 161 526{535
Tahvanainen K, J Ni~no, Halonen P, Kuusela T, Laitinen T, Lansimies E, Hartikainen
J, Hietanen M and Lindholm H 2004 Cellular phone use does not
accutely aect blood pressure or heart rate of humans Bioelectromagnetics 25
73{83
Van Ass M and Van de Weerdt D H J 2005 Het voorkomen van kanker rondom
de omroeptoren te Markelo Tech. Rep. augustus 2005 GGD Regio Twente
Enschede, The Netherlands
Van Leeuwen G M J, Lagendijk J J W, Van Leersum B J A M, Zwamborn
A P M, Hornsleth S N and Kotte A N T J 1999 Calculation of change in
brain temperatures due to exposure to a mobile phone Physics in Medicine
and Biology 44 2367{2379

Wilen J, A Johansson, Kalezic N, E Lyskov and Sandstrom M 2006 Psychophysical
test and provocation of subjects with mobile phone related symptoms Bioelectromagnetics
27

Stralen tussen de oren

2006-04-19T08:10:00.000+01:00

Stralen tussen de oren

(bron) de Volkskrant, 29 januari 2005 (pagina K1)

Door Marc van den Broek en Michael Persson

Iedereen heeft een mobiele telefoon en toch verschijnt studie na studie over de vraag of draagbaar bellen gevaarlijk is. Dat blijkt nergens uit. Maar geen autoriteit die dat hardop durft te zeggen. Je weet immers maar nooit.

Golven en pulsen

Straling en golven:

ze klinken gevaarlijk, maar zijn heel natuurlijk. Ook de zon zendt ze uit, maar dan in de vorm van licht en uv-straling.

Radio, televisie, radar, röntgenapparaten, afstandsbediening en magnetrons maken ook gebruik van deze schommelende energiepakketjes, fotonen. Mobiele telefoon eveneens.

Het verschil in deze toepassingen van elektromagnetische straling is de frequentie van de schommelingen, uitgedrukt in hertz (Hz). Hoogspanningskabels stralen vijftig golven per seconde uit, röntgenapparaten een triljard. Hoe hoger die frequentie, hoe hoger de energie van zo'n trillend energiepakketje.

Sommige soorten straling hebben genoeg energie om het dna in cellen te beschadigen. Dat kan bij mensen tot kanker leiden. Voorwaarde is dat een trillend foton in zijn eentje genoeg energie heeft om een elektron van een atoomkern weg te ketsen, waardoor geladen deeltjes (ionen) ontstaan. Het kan worden vergeleken met het maken van een gat in een muur: een kogel komt er wel doorheen, maar een veertje niet, en duizend veertjes ook niet. Samen sterk bestaat niet, in dit geval.

Dus zijn er twee soorten straling: veertjes en kogels. Alle straling met lage trilfrequenties, tot en met het zichtbare licht, bestaat uit veertjes, en wordt niet-ioniserend genoemd. Pas daarna, bij de uv-, röntgen en gammastraling, worden de golven ioniserend, en potentieel kankerverwekkend.

De radiogolven die door mobiele telefoons worden uitgezonden, met een frequentie van negenhonderd megahertz, vallen onder de niet-ioniserende straling, en kunnen dus geen atomen in stukken breken. Wel kunnen ze atomen in trilling brengen.

Dat vertaalt zich bijvoorbeeld in een warmer wordend oor. Om die reden mogen Europese mobiele telefoons niet meer dan één watt warmte per kilo oor genereren, de zogeheten SAR (specific absorption rate). Dat levert volgens onderzoek van het Universitair Medisch Centrum in Utrecht een temperatuurstijging van 0,12 graden op.

Dus richt het onderzoek naar risico's van mobiele telefoons zich sinds kort op 'niet thermische' effecten. De Wereldgezondheidsorganisatie en de Europese Commissie noemen met name de 'pulsen' als potentieel gevaar. Om energie te sparen worden gsmgolven een aantal keer per seconde onderbroken, en dat vertaalt zich ook in een 'frequentie' - precies het soort frequenties waar het lichaam gevoelig voor is. De pulsfrequentie is echter geen elektromagnetische trilling, maar een knop die een aantal keren per seconde wordt omgezet. In het laatste rapport van de Gezondheidsraad is expliciet beschreven dat pulsen daarom geen biologische effecten kunnen hebben.

In 1839 trokken de locomotieven de Arend en de Snelheid de eerste trein van Amsterdam naar Haarlem. Veertig kilometer per uur haalde het gevaarte, een technologische doorbraak van formaat in de eerste helft van de 19de eeuw.

Verzet was onvermijdelijk. Dokters waarschuwden reizigers dat hersenziektes op de loer lagen, want voortbewegen op een dergelijke hoge snelheid kon niet goed zijn. Het gevaar te stikken was groot. En om de hysterie totaal te maken: boeren vreesden dat koeien uit de buurt van de spoorlijn zure melk zouden geven.

De angst voor hersenziektes komt ook om de hoek kijken bij de technologische doorbraak van het einde van de 20ste eeuw, de mobiele telefoon. Het effect van deze techniek is te vergelijken met de komst van de trein 165 jaar geleden, die in de loop der tijd is uitgegroeid tot massavervoermiddel. In de jaren negentig liepen alleen geprivilegieerden op straat te bellen, nu is bijna iedereen overal telefonisch bereikbaar.

In Nederland circuleren meer dan dertien miljoen handtelefoons, slechts zeventien procent van de Nederlanders heeft er geen.

Anders dan in de tijd van de introductie van de trein is er volop de gelegenheid om onderzoek te doen naar de mogelijke gevaren van de elektronische nieuwkomer. En dat is gebeurd. Onderzoeken naar de effecten van de radiogolven uit de mobiele techniek, stapelen zich op in een dossier waarin meningen en bevindingen elkaar tegenspreken.

Voorzorgprincipe De meest recente opwinding over het gevaar van de mobiele telefoon kwam van de Britse National Radiological Protection Board (NRPB). Voorzitter prof. William Stewart adviseerde eerder deze maand ouders hun kroost onder de acht niet mobiel te laten bellen. Kinderen tussen de acht en veertien moeten alleen bellen als het niet anders kan.

Bewijzen dat de hersentjes van kinderen een opdoffer krijgen van de straling van de telefoontjes, hebben de Britten niet. De NRPB redeneerde dat niet uitgesloten kan worden dat kinderen schade ondervinden. Ze hebben een dunner schedeltje en zijn gevoeliger dan volwassen.

Dan geldt het voorzorgprincipe. De NRPB stelde dat mobiele telefonie een nieuwe techniek is en dat niet kan worden uitgesloten dat er in de toekomst problemen komen. 'Er is meer onderzoek nodig', zegt Stewart in de Britse krant The Guardian van 12 januari.

Op deze wijze blijft er tot in lengte der dagen een geur van gevaar hangen rond het gebruik van de mobi. Tegenstanders zeggen dat de techniek niet helemaal veilig is, want er moet immers nog onderzoek plaatsvinden. Tegelijkertijd zeggen veel onderzoekers dat er geen redenen zijn de mobiele telefoon niet te gebruiken.

De Gezondheidsraad zit in deze spagaat. 'Onze houding heeft iets tegenstrijdigs', erkent dr. Eric van Rongen. Hij is secretaris van de commissie die de regering adviseert over de gevaren van elektromagnetische straling. 'Je kunt er niet omheen dat er vragen liggen. De onrust in de samenleving is onze drijfveer. Over de langetermijneffecten op hersenen is niks bekend. Maar met de kennis van nu is er geen reden voor zorgen.'

De onzekerheid over de effecten op de lange duur is niet vreemd, want de telefoons zijn pas een jaar of tien op de markt en pas de laatste jaren worden ze massaal gebruikt. 'We weten iets over langetermijneffecten van mensen die wonen bij een tv-zender en van militairen die werken met radar. Die zijn er niet. Maar telefonie is toch weer iets anders', zegt Van Rongen.

De Engelse socioloog dr. Adam Burgess, verbonden aan de Universiteit van Kent, kent deze wijze van redeneren. De overheid en gezondheidsorganisaties hebben de angst voor mobiele telefoons aangewakkerd, schrijft hij in zijn boek Cellulair Phones, Public Fears and a Culture of Precaution.

Burgess voert de voorzichtigheid van Britse overheidsinstanties terug op de gekke koeiencrisis in de jaren negentig. 'De les die toen is geleerd is: nooit een risico onderschatten, hoe onwaarschijnlijk dat ook is.' Stewart, die waarschuwde voor het gebruik van mobiele telefoon door kinderen, was tussen 1990 en 1995 wetenschappelijk adviseur van de regering die de BSE-kwestie heeft genegeerd.

Burgess verwacht dat de overheid voorzichtiger wordt. 'Als het publiek zich zorgen maakt, maken de autoriteiten zich ook zorgen. Op die manier legitimeren ze zich.'

Het is ironisch, merkt hij op, want bijna iedereen belt mobiel en maakt zich niet al te druk om gevaren. 'Desondanks komt er geen wetenschappelijk eureka-moment waarna we kunnen zeggen dat mobiele telefoons veilig zijn. De mythe over het gevaar blijft voortleven zolang de autoriteiten de onzekerheid laten bestaan.'

Radioloog prof. dr. Jan Lagendijk, verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht, begrijpt de verzuchting van Burgess al te goed. Hij heeft gemeten aan mobiele telefoons. Hij is ervan overtuigd dat de straling van de mobiele telefoon geen schade kan opleveren en dat op grond van fysische uitgangspunten zoals die al honderd jaar geleden zijn geformuleerd. Magnetron 'Er zijn meer toepassingen gekomen van elektromagnetische straling in het leven van alledag', zegt Lagendijk. 'Maar dat wil niet zeggen dat de belasting is toegenomen. Er wordt gebruik gemaakt van verfijndere technieken, waardoor de belasting zelfs daalt.'

Niet dat Lagendijk wakker ligt van straling die op hem af komt. 'De hoogste belasting komt van de mobiele telefoon zelf, niet van de duizenden telefoonzenders die op daken en andere hoge punten staan te zenden.

'Die straling valt te vergelijken met wat de tv-zender Lopik in Utrecht geeft. De telefoon houd je tegen het oor en dan is de belasting voor het lichaam naar verhouding groot.'

Het belangrijkste effect van de telefoon is opwarming, net als een magnetron water aan de kook kan brengen. De magnetron stuurt achthonderd watt naar het water, bij de telefoon is het vermogen gemiddeld 0,25 watt.

Lagendijk is aan het meten geslagen en wilde weten wat de telefoon doet op de hersenen. 'Ik kwam uit op een temperatuurstijging van maximaal 0,12 graad. Dat valt mee, De temperatuur van de hersenen is 37 graden en pas bij ruim 42 graden komen er grote problemen.' Een dagje in de felle zon doet meer.

De laatste tijd gaat de aandacht uit naar andere effecten in het hoofd, zoals het ontstaan van tumoren. Bij deze geopperde schadelijke werking kan Lagendijk zich niets voorstellen. 'De straling van de mobiele telefonie heeft niet genoeg energie om cellen kapot te maken, zo simpel is het.'

Maar toch verschijnen er keer op keer meldingen van kanker in het hoofdgebied die in verband wordt gebracht met het gebruik van de mobiele telefoon. Onder leiding van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO loopt het onderzoek Interphone om duidelijk te krijgen of mensen die mobiel bellen, vaker kanker krijgen.

De opzet is in de dertien deelnemende landen mensen op te sporen die kankergezwellen in het hoofd hebben. Hun gebruik van de mobiele telefoon wordt vergeleken met een groep personen die het gezwel niet hebben. 'Het is het grootste onderzoek ooit', zegt epidemioloog Lesley Richardson van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) in Lyon, een onderdeel van de WHO. 'We gaan achtduizend gevallen van de zeldzame vormen van kanker onderzoeken in een aantal landen. Zoiets heeft grote zeggingskracht.'

De studies uit Zweden en Denemarken zijn gereed en deels gepubliceerd, waarbij de nadruk ligt op een goedaardig gezwel bij de gehoorszenuw (akoestische neuroom). De Deense studie zag geen verband, de Zweedse wel. Mensen die langer dan tien jaar mobiel hebben gebeld, zouden een bijna vier keer grotere kans hebben op een tumor in het oorgebied.

De Zweden hadden 138 patiënten met een neuroom opgespoord, van wie er 89 regelmatig mobiel belden. Veertien deden dat al langer dan tien jaar en zij werden vergeleken met 29 langdurige bellers zonder tumor. De aantallen zijn te gering om verregaande conclusies te trekken. Bovendien was er tien jaar geleden een andere telefoontechniek in gebruik die met veel hogere vermogens werkte dan de huidige gsm.

Cellen Het IARC heeft alle gegevens binnen en presenteert de resultaten voor de zomer. Over de uitkomst laat Richardson niets los. 'Het is lastig onderzoek waaruit het moeilijk is om conclusies te trekken.'

Hoogleraar milieukunde prof. dr. Lucas Reijnders die de literatuur over mobiele telefonie bijhoudt, meent dat uit dit soort studies valt af te leiden dat er een gevaar is met de mobiele telefoon. 'De straling zelf kan de cellen niet beschadigen, maar mogelijk ontstaan er daardoor reactieve verbindingen die op hun beurt de cel beschadigen. Er is onderzoek waaruit dit blijkt, maar hoe dat kan, dat moet nog uitgezocht.'

Burgess ziet de bui al hangen. 'Ik voorspel dat de WHO over een paar maanden zal waarschuwen voor de gevaren van de mobiele telefoon. Iedereen wordt voorzichtig. Ik zie dat achter de schermen gebeuren.'

Van Rongen van de Gezondheidsraad is niet zo somber. Hij vermoedt dat de onzekerheid nog een jaar of vijf duurt. 'Als er dan nog niks is gevonden, dan kunnen we zeggen dat de techniek echt veilig is.'

Stop UMTS angst!

2006-04-18T15:14:00.000+01:00

UMTS schadelijk?

`Een kop koffie is gevaarlijker!'

De mobiele eenheid moest begin 2006 een eind maken aan de urenlange blokkade bij een omstreden UMTS-mast in Haaksbergen. Omwonenden probeerden de installatie van de antenne op de zendmast te voorkomen. Ze zijn bang dat de straling van de mast slecht is voor hun gezondheid. Hoogleraar elektromagnetisme Frank Leferink (EWI) stelt dat daar `geen enkel' wetenschappelijk bewijs voor is.

Leferink, ooit door een regionale krant omschreven als `stralingsprofessor', kan zich de bezorgdheid van de omwonenden wel voorstellen. Maar, zegt hij, die bezorgdheid is voor een belangrijk deel het gevolg van slechte communicatie door de overheid en de providers. `De informatie die we hebben geeft geen enkele aanleiding voor de gedachte dat die elektromagnetische velden schadelijk zijn. Daar is in ieder geval geen enkel wetenschappelijk bewijs voor', zegt Leferink. `Een kop koffie is gevaarlijker, net als tien minuten achter een Poolse diesel rijden. Uit alle onderzoeken blijkt dat je er geen enge ziekte door kunt oplopen.' Wel zijn er, geeft hij toe, onderzoeken die `enkele aanwijzingen' geven voor gevoeligheid voor elektromagnetische velden. `Maar niet door UMTS, die frequentie is veel te laag.'

Leferink vindt dat de overheid en de providers hebben `geblunderd' door `arrogant' her en der masten te plaatsen, zonder burgers adequaat en volledig te voorzien van duidelijke informatie. Volgens Leferink is nu het gevolg dat risicoperceptie, de beleving van risico, in geen verhouding staat tot de werkelijke situatie. De duizenden onderzoeken naar UMTS-straling - eigenlijk gaat het om elektromagnetische velden - komen voort uit diezelfde maatschappelijke onrust, meent hij. Van een behandeling bij de fysio met elektromagnetische velden of een MRI-scan ligt niemand wakker, terwijl die een veel stevigere frequentie afgeven. `Mensen die daarmee werken, vallen ook niet bij bosjes neer', besluit Leferink nuchter.

Joost Blijham
http://www.utnws.utwente.nl/utnieuws/laatste/af.umts.html: